W marcu 1953 roku zmarł Stalin, lecz system stalinowski wciąż trwał. W Polsce komuniści nasilili prześladowania jedynej niezależnej organizacji- Kościoła Katolickiego. Chrześcjiaństwo dzieliła od marksizmu przepaść światopoglądowa. Według marksistów dzieje ludzkości miała wypełniać walka klas, nieuchronnie prowadząca do zwycięstwa komunizmu. Wszystko, co przyspieszało jego triumf- także kłamstwa i prześladowanie przeciwników - komuniści uważali za moralnie dobre. Z takim stanowiskiem kościół zgodzić się nie mógł, toteż po 1945 roku jego starcie z władzami Polski było nieuniknione. Jednak najpierw PPR musiała się uporać ze zbrojnym podziemiem i opozycją polityczną, dlatego Kościół otrzymał znaczne swobody. Jesienią 1944 roku, jako pierwsza uczelnia w Polsce, wznowił działalność Katolicki Uniwersytet Lubelski.